საქართველოს ჰიდროენერგეტიკის სექტორს დიდი განვითარების პოტენციალი აქვს. 400კВ გადამცემი ხაზის თურქეთთან გაშვება და ინიციატივები, რომლებიც მიზნად ისახავს საქართველოს ბაზრის თურქეთის ბაზართან ჰარმონიზაციას, მნიშვნელოვან ნაბიჯებად მიიჩნევა, რაც საქართველოს რეგიონული ენერგო-თამაშებლად პოზიციონირებს. ჩვენ ვთვლით, რომ 2021 წლისთვის საქართველოს ჰიდროენერგეტიკული გამომუშავება 41%-ით გაიზრდება და მიაღწევს 11,5TWh-ს. შიდა მოხმარების ზრდის გათვალისწინებით, აღნიშნული დამატებითი ენერგომოხმარების დიდი ნაწილი შეიძლება შიდა მოხმარებამაც დაჭამოს. 2012 წლამდე ხუთი წლის განმავლობაში საქართველო ელექტროენერგიის ნეტო-ექსპორტიორი იყო, თუმცა დაბალი წყლის დონე და ზრდადი შიდა მოხმარება 2013 წელს ექსპორტს შეუწყვიტა და საჭიროება გაჩნდა დამატებითი ენერგეტიკული მოცულობების შექმნაზე. თუმცა, ენგურის ჰიდროელექტროსადგურმა თურქულ მხარესთან შეთანხმება გააფორმა 200GWh გაყიდვისთვის ეს ზაფხული (US¢ 7.5/kWh), რაც ანიშნებს ექსპორტის ბაზრებზე დაბრუნებაზე ცუდი 2013 წლის შემდეგ. ელექტროენერგიის ფასები სტაბილური დარჩა, ხოლო ახალი ჰესები ახლა სარგებლობენ 10-წლიანი წინასწარი ტარიფებით გამომუშავებული მოცულობის 20%-ზე საქართველოს ბაზრის ოპერატორთან და პრიორიტეტულ წვდომასთან ახლად გაშვებულ თურქულ ხაზზე.
400კვ აკალციხე – ბორჩკას გადამცემი ხაზის სრული ინვესტიცია დაახლოებით 350 მლნ აშშ დოლარს შეადგენს და წარმოადგენს მნიშვნელოვან ნაბიჯს საქართველოს ელექტროენერგიის სექტორის თურქეთისა და ევროპის ბაზართან ჰარმონიზაციისკენ. 2013 წლის დეკემბერში თურქეთმა და საქართველომ დაამატებით შეთანხმდნენ 400კვ ტორტუმი – აკალციხე გადამცემი ხაზის მშენებლობის შესწავლის შესახებ. თურქეთი ასევე უნდა გახდეს ევროპის ელექტროსისტემების ოპერატორთა ქსელის (ENTSO-E) წევრი, რაც ქმნის შესაძლებლობას საქართველოს ელექტროენერგიის სავაჭრო კომპანიებისთვის პირდაპირი წვდომისთვის აღმოსავლეთ ევროპელი მომხმარებლების ბაზარზე. 500კვ დამატებითი ხაზის მშენებლობა მიმდინარეობს სომხეთთან, ხოლო ჩვენი შეფასებით, რუსეთისკენ საქართველოს გადამცემი შესაძლებლობები თითქმის გაორმაგდება 2020 წლისთვის – 1,480MW-მდე, ახალი 500კვ ხაზის გაშვების შემდეგ.
თურქეთში ელექტროენერგიის სავარაუდო დეფიციტი მკაცრდება, თუმცა ბაზარი საქართველოს ექსპორტისთვის მიმზიდველად რჩება. თურქეთის ელექტროენერგიის გადაცემის კომპანია (TEIAS) 2014-2021 წლებისთვის ელექტროენერგიის მოხმარების ზრდის პროგნოზურ მაჩვენებლებს 7,0%-იდან 5,5%-მდე შეამცირა და 2013-2017 წლებისთვის გამომუშავების ზრდის პროგნოზი 2,5%-დან 5,9%-მდე გაზარდა. ამ პროგნოზირებული გამომუშავების ზრდის ნახევარი მოდის ახალი თერმული ელექტროსადგურებიდან ბუნებრივი გაზის (გაზის ღირებულება დაახლოებით 400 აშშ დოლარი 1 მ³-ზე) და ქვის საწვავის გამოყენებით. TEIAS-ის ახალი გამომუშავების assumptions-ები ოპტიმისტურად გამოიყურება ჩვენი შეფასებით, ხოლო ჩვენ ველოდებით, რომ თურქეთი საქართველოს ელექტროენერგიას weiterhin შეისყიდის ორი ძირითადი მიზეზის გამო: სეზონურობა და ფასი. თურქეთში ელექტროენერგიის დეფიციტია ზაფხულის თვეებში, როდესაც საქართველო აწარმოებს ზედმეტ ჰიდროენერგიას, ხოლო საქართველოს ექსპორტირებული ელექტროენერგიის ფასი კონკურენტუნარიანია სხვა ქვეყნებთან შედარებით. 2012 წელს მხოლოდ ჩეხეთმა მიაწოდა თურქეთს უფრო იაფი ელექტროენერგია (US¢ 5.3kWh), ვიდრე საქართველომ (US¢ 6.8kWh; 2012 წლის საშუალო: US¢ 7.7kWh).
საქართველოს ელექტროენერგიის ექსპორტი 2010 წლის 1,5TWh-დან 2013 წელს 0,5TWh-მდე 3-ჯერ შემცირდა ჰესების დაბალი გამომუშავების გამო, რაც გამოწვეულია მშრალი წლისა და დაბალი წყლის დონით, ასევე გაზრდილი შიდა მოხმარებით. შედეგად შეიქმნა შიდა დეფიციტი და იმპორტი გაიზარდა. საშუალო კლიმატური პირობებისა და წყლის ნაკადის აღდგენის, ასევე ახალი, ადრე შეფერხებული ჰესების გაშვების შედეგად საქართველო განაახლებს ექსპორტს 2014 წელს. მაგალითად, ენგურის ჰესმა ივნის-აგვისტოში 200GWh ექსპორტის შეთანხმება გააფორმა თურქეთთან, რადგან მაღალი წყლის დონე ზრდის ზედმეტ ენერგიის წარმოების მოლოდინს ზაფხულში 2014 წელს. ჩვენ ვვარაუდობთ, რომ საქართველო გახდება ნელ-ნელა ნეტო-ექსპორტიორი 0,1TWh-ის მოცულობით 2016 წლისთვის.
მთავრობა წამოიწყო რამდენიმე ინიციატივა სექტორის მხარდასაჭერად. USAID-ის საქართველოს ელექტროენერგიის ბაზრის მოდელი 2015 (GEMM 2015) მიზნად ისახავს საქართველოს ბაზრის წესების ჰარმონიზაციას თურქეთის ბაზართან, რათა განხორციელდეს „day-ahead“ ბაზრის ოპერაციები და ექსპორტიორებს მიეცეთ მეტი გამჭვირვალობა ფასების განსაზღვრაში. ასევე არსებობს შეთანხმება გეოგრაფიული ინფორმაციული სისტემების (GIS) განვითარებაზე, რომელიც კონსოლიდირებს ჰიდრომეტეოროლოგიურ მონაცემებს ციფრულ ფორმატში და საშუალებას მისცემს მომხმარებლებს უფრო ეფექტურად მართონ წყლის რესურსები.
